Kolonoskopi

Kolonoskopi, kolonun tamamen temiz olması ve iç yüzeyinin net bir şekilde görüntülenebilmesi için dikkatli bir bağırsak hazırlığı gerektirir. Hazırlık genellikle inceleme öncesinde bir veya iki gün boyunca berrak sıvı diyeti uygulanmasını ve işlemden bir önceki akşam ile işlem sabahı güçlü müshil ilaçlarının (bağırsak temizliği) alınmasını içerir. Kolonoskopi, hastanın rahatlamasına yardımcı olmak ve rahatsızlığı en aza indirmek için genellikle orta düzeyde sedasyon veya derin sedasyon altında yapılır. Kolonoskop rektumdan nazikçe içeri sokulur ve kolon boyunca yavaşça ilerletilir. Hekim, kolonu şişirmek ve görüntülemeyi iyileştirmek için skop aracılığıyla hava veya karbondioksit verir. Skopun ucundaki kamera, canlı görüntüleri bir monitöre iletir ve skop yavaşça geri çekilirken hekimin iç yüzeyi dikkatlice incelemesine olanak tanır. Polip veya şüpheli alanlar bulunursa, hekim skopun içindeki bir kanaldan geçirilen küçük aletlerle bunları alabilir (polipektomi) veya laboratuvarda incelenmek üzere küçük doku örnekleri (biyopsi) alabilir. İşlemin kendisi genellikle 30 ila 60 dakika sürer.

Kolonoskopi, kolon ve rektum ile ilgili belirtileri değerlendirmek ve bunlara neden olabilecek hastalıkları tespit etmek için kullanılan tanısal ve tedavi edici bir işlemdir. İşlemin kendisi hastalık belirtilerine neden olmaz (bazı geçici rahatsızlıklar dışında), ancak hastanın şikayetinin nedenini belirlemeye yardımcı olmak veya belirli durumlar için tarama yapmak amacıyla gerçekleştirilir. Bir hekimin kolonoskopi istemesine yol açabilecek belirti veya bulgular şunlardır:

• Bağırsak alışkanlıklarında kalıcı değişiklik: Sürekli ishal veya kabızlık ya da dışkının şekil veya boyutunda değişiklik gibi.
• Dışkıda kan veya rektal kanama: Kan parlak kırmızı veya koyu renkli olabilir ya da gizli kan testinde ortaya çıkabilir.
• Kalıcı karın ağrısı veya kramp: Özellikle şiddetliyse veya düzelmiyorsa.
• Açıklanamayan kilo kaybı.
• Sindirim sisteminden kronik kan kaybına bağlı anemi nedeniyle halsizlik veya yorgunluk hissi.
• Kolorektal kanserin erken teşhisi ihtiyacı: Belirli yaş gruplarındaki veya belirli risk faktörlerine sahip kişiler için önerilen bir tarama programının parçası olarak, belirti olmasa bile.
• Kolon polibi veya tedavi edilmiş kolorektal kanser öyküsünün ardından takip.
• Şüpheli inflamatuar bağırsak hastalığının değerlendirilmesi: Crohn hastalığı veya ülseratif kolit gibi.

Kolonoskopinin tanısına veya değerlendirilmesine yardımcı olabileceği bu belirtilerin altında yatan nedenler veya risk faktörleri şunlardır:

• Kolon polipleri: Kolon iç yüzeyindeki iyi huylu büyümeler; bazıları zamanla kansere dönüşebilir.
• Kolorektal Kanser: Genellikle poliplerden başlayan kötü huylu bir büyüme.
• İnflamatuar Bağırsak Hastalığı (İBH): Sindirim sisteminde kronik iltihaplanmaya neden olan Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi.
• Divertikülit: Kolon duvarında oluşan küçük keseciklerdeki (divertiküller) iltihaplanma veya enfeksiyon.
• Kolit: Çeşitli nedenlerle kolon iç yüzeyinin iltihaplanması.
• Alt sindirim sisteminden kanama: Kanama kaynağının belirlenmesi.
• Kolon kanseri risk faktörleri: İlerleyen yaş (özellikle 45-50 üzeri), hastalığın aile öyküsü, kişisel kolon polibi veya inflamatuar bağırsak hastalığı öyküsü, belirli genetik sendromlar, sigara kullanımı, obezite ve kötü beslenme gibi.

Kolonoskopi ile "tanı", kolonoskop kullanılarak kolon ve rektum iç yüzeyinin doğrudan görüntülenmesine ve anormal görünen alanlardan doku örnekleri (biyopsi) alınmasına dayanır. Hekim, kızarıklık, şişlik, ülser, polip veya kitle gibi herhangi bir değişikliği arayarak iç yüzeyin rengini, şeklini ve dokusunu değerlendirir.

Kolonoskopi bağlamında "tedavi", iki ana yönü içerir: tedavi planına yol açan tanı ve bazı durumlarda işlem sırasında yapılan anlık tedavi. Hazırlık ve inceleme sonrası aşamalar şunlardır:

• İncelemenin yapılması: Kolonun ve rektumun tamamı incelenir.
• Biyopsi alınması ve poliplerin çıkarılması: Şüpheli dokulardan örnekler alınır ve inceleme sırasında bulunan polipler polipektomi tekniği kullanılarak çıkarılır.
• Örneklerin laboratuvara gönderilmesi: Biyopsiler ve çıkarılan polipler, doğalarını (iyi huylu, kanser öncesi veya kötü huylu) belirlemek üzere mikroskop altında incelenmesi için bir patoloğa gönderilir.
• Biyopsi sonuçlarının alınması: Biyopsi sonuçları genellikle birkaç günden bir haftaya veya daha uzun süreye kadar sürer.
• Sonuçların hekimle görüşülmesi: Hekim, incelemenin bulgularını ve (alınmışsa) biyopsi sonuçlarını hastaya açıklar ve bunların durumu için ne anlama geldiğini anlatır.
• Tanıya dayalı bir tedavi planı geliştirilmesi:
  • Sonuçlar normalse veya iyi huylu bir durumu gösteriyorsa: Sindirim sağlığını korumaya yönelik genel öneriler ve bir sonraki rutin taramanın planlanması (tarama kolonoskopisi durumunda) dışında özel bir tedaviye gerek olmayabilir.
  • Kanser öncesi polipler bulunursa: Bunlar kolonoskopi sırasında çıkarılır; bu, kolon kanserinin gelişmesini önlemek için önemli bir koruyucu adımdır. Hekim, çıkarılan poliplerin sayısına, boyutuna ve türüne göre düzenli bir takip kolonoskopisi programı önerir.
  • Kolon kanseri veya başka hastalıklar teşhis edilirse: Hastanın türüne, evresine ve genel sağlık durumuna göre cerrahi, kemoterapi, radyoterapi veya diğer ilaçları içerebilecek kapsamlı bir tedavi planı geliştirilir.