Badanie ultrasonograficzne (USG)

Badanie ultrasonograficzne wykonuje się za pomocą aparatu, który składa się z jednostki przetwarzającej, ekranu oraz głowicy (przetwornika), którą technik lub lekarz trzyma i przykłada do skóry pacjenta nad badaną okolicą. Przed przyłożeniem głowicy na skórę nakłada się specjalny żel na bazie wody, który ułatwia przenoszenie fal dźwiękowych i zapobiega powstawaniu przerw powietrznych między głowicą a skórą. Głowica wysyła w głąb ciała krótkie impulsy fal dźwiękowych, a gdy fale te napotykają granice między różnymi tkankami (na przykład między płynem a tkanką stałą), część z nich odbija się z powrotem w postaci echa. Głowica rejestruje te powracające echa i przekazuje je do komputera, który je interpretuje i przekształca w obrazy wyświetlane na ekranie w czasie rzeczywistym. Głowica może rejestrować wiele obrazów przekrojowych pod różnymi kątami. Istnieją wyspecjalizowane rodzaje ultrasonografii, takie jak ultrasonografia dopplerowska służąca do oceny przepływu krwi w naczyniach oraz ultrasonografia 3D/4D pozwalająca tworzyć obrazy trójwymiarowe lub ruchome (zwłaszcza w ciąży). Ultrasonografia nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i jest uznawana za bezpieczną dla kobiet w ciąży oraz dzieci.

Badanie ultrasonograficzne jest narzędziem diagnostycznym służącym do oceny szerokiego zakresu objawów oraz identyfikacji ich przyczyn związanych z problemami narządów i tkanek wewnętrznych. Samo badanie nie wywołuje objawów, lecz jest wykonywane, aby pomóc w ustaleniu przyczyny dolegliwości pacjenta lub monitorować znane schorzenie. Objawy lub dolegliwości, które mogą skłonić lekarza do zlecenia badania ultrasonograficznego, obejmują:

• Ból w obrębie brzucha, miednicy lub okolicy lędźwiowej: w celu ustalenia przyczyny bólu, takiej jak kamica żółciowa lub nerkowa, zapalenie wyrostka robaczkowego czy problemy ginekologiczne.
• Niewyjaśniony obrzęk lub guzki: w różnych częściach ciała, w celu oceny obecności zmian, ropni lub zbiorników płynu.
• Nieprawidłowe krwawienie z pochwy lub ból w miednicy u kobiet: w celu oceny macicy, jajników i jajowodów.
• Problemy z układem moczowym: takie jak trudności w oddawaniu moczu lub krew w moczu, w celu oceny nerek, moczowodów i pęcherza moczowego.
• Problemy z tarczycą lub węzłami chłonnymi szyi: w celu oceny ich wielkości, kształtu oraz obecności ewentualnych zmian.
• Objawy sugerujące problemy naczyniowe: takie jak obrzęk lub ból nogi, w celu wykrycia zakrzepów za pomocą ultrasonografii dopplerowskiej naczyń.
• Monitorowanie ciąży: w celu oceny wzrostu i rozwoju płodu oraz stanu zdrowia matki.
• Ból lub obrzęk stawów, mięśni lub ścięgien: w celu oceny urazów lub stanów zapalnych.

Przyczyny tych objawów, które badanie ultrasonograficzne może pomóc zdiagnozować lub ocenić, obejmują:

• Kamienie: w pęcherzyku żółciowym, nerkach lub drogach moczowych.
• Stany zapalne: w narządach takich jak wyrostek robaczkowy, pęcherzyk żółciowy, nerki czy miednica.
• Ropnie i zbiorniki płynu.
• Guzy i torbiele: w różnych narządach (nerki, wątroba, jajniki, macica, pierś, tarczyca itp.).
• Problemy naczyniowe: takie jak zakrzepica żył głębokich, zwężenie tętnic lub tętniaki.
• Ciąża oraz monitorowanie jej przebiegu i ewentualnych problemów dotyczących płodu lub matki.
• Choroby nerek, wątroby, śledziony i trzustki.
• Problemy żeńskiego i męskiego układu rozrodczego (prostata, jądra).
• Urazy mięśni, ścięgien i więzadeł.
• Obecność ciał obcych w tkankach miękkich.

„Diagnostyka” za pomocą badania ultrasonograficznego opiera się na interpretacji obrazów tworzonych w czasie rzeczywistym przez aparat, dokonywanej przez radiologa lub lekarza specjalizującego się w danym narządzie (takiego jak ginekolog-położnik w przypadku ciąży czy kardiolog w przypadku serca). Obrazy pokazują struktury wewnętrzne, ich ruch oraz przepływ krwi (za pomocą techniki dopplerowskiej), co pozwala lekarzowi wykryć wszelkie nieprawidłowości, zmiany wielkości lub kształtu, guzy, nieprawidłowe płyny lub zaburzenia przepływu krwi. Ultrasonografia w znacznym stopniu przyczynia się do potwierdzenia lub wykluczenia podejrzewanych rozpoznań na podstawie objawów i badania klinicznego.

„Leczenie” nie jest samym badaniem ultrasonograficznym, lecz planem leczenia opracowanym przez lekarza prowadzącego na podstawie rozpoznania ustalonego dzięki wynikom ultrasonografii. Ultrasonografia odgrywa również ważną rolę w monitorowaniu niektórych schorzeń i prowadzeniu zabiegów terapeutycznych. Etapy po badaniu obejmują:

• Interpretacja wyników: lekarz analizuje obrazy i sporządza raport diagnostyczny.
• Omówienie wyników z lekarzem prowadzącym: lekarz prowadzący wyjaśnia pacjentowi wyniki badania i ich znaczenie dla jego stanu zdrowia oraz odpowiada na pytania.
• Opracowanie planu leczenia: na podstawie rozpoznania lekarz zaleca odpowiednie leczenie, czy to farmakologiczne, zmiany stylu życia, dodatkowe procedury medyczne, czy operację.
• Monitorowanie stanu: w niektórych przypadkach wykonuje się okresowe badania ultrasonograficzne w celu monitorowania wielkości torbieli, progresji łagodnego guza lub odpowiedzi przewlekłego schorzenia na leczenie.
• Prowadzenie zabiegów: ultrasonografia może służyć do naprowadzania igieł biopsyjnych w celu pobrania próbek tkanek z podejrzanych obszarów, do naprowadzania wstrzyknięć niektórych leków do stawów lub tkanek miękkich, bądź do wspomagania drenażu nagromadzonych płynów.
• Ocena skuteczności leczenia: ultrasonografia może być stosowana do monitorowania poprawy stanu po rozpoczęciu leczenia.