Badanie gęstości kości (DEXA)

Badanie gęstości kości, znane również jako densytometria dwuenergetyczna (DEXA lub DXA), to nieinwazyjne badanie obrazowe, które mierzy gęstość mineralną kości (BMD) w celu oceny wytrzymałości kości oraz wykrycia osteoporozy lub ryzyka złamań.

Badanie to jest często zalecane osobom zagrożonym utratą masy kostnej z powodu wieku, zmian hormonalnych lub określonych schorzeń. Pomaga lekarzom ustalić, czy konieczne jest leczenie zapobiegawcze lub korygujące w celu utrzymania zdrowia kości.

Badanie DEXA stanowi złoty standard w ocenie gęstości kości. Procedura:

• Wykorzystuje niskodawkowe promieniowanie rentgenowskie do pomiaru zawartości wapnia i minerałów w kościach.
• Koncentruje się na kluczowych obszarach, takich jak kręgosłup, biodra i nadgarstki, gdzie złamania występują najczęściej.
• Jest szybka, bezbolesna i trwa około 10–20 minut.

Wyniki podaje się w postaci wskaźników T-score i Z-score:

• T-score: porównuje gęstość kości z gęstością kości zdrowej młodej osoby dorosłej.
  • Norma: powyżej -1,0
  • Osteopenia (obniżona masa kostna): między -1,0 a -2,5
  • Osteoporoza: poniżej -2,5
• Z-score: porównuje gęstość kości z osobami w tym samym wieku, tej samej płci i budowie ciała.

Objawy i przyczyny utraty masy kostnej

Objawy wskazujące na potrzebę badania gęstości kości

• Częste złamania kości lub złamania wskutek niewielkich upadków.
• Utrata wzrostu spowodowana kompresją kręgosłupa.
• Ból pleców spowodowany złamaniami kręgów.
• Kobiety po menopauzie obarczone wyższym ryzykiem osteoporozy.
• Osteoporoza lub złamania w wywiadzie rodzinnym.

Przyczyny utraty gęstości kości

• Starzenie – utrata masy kostnej przyspiesza po 50. roku życia.
• Menopauza – spadek estrogenu osłabia kości.
• Niedobór wapnia i witaminy D – niezbędnych dla wytrzymałości kości.
• Siedzący tryb życia – brak ćwiczeń z obciążeniem zmniejsza gęstość kości.
• Przewlekłe schorzenia (np. reumatoidalne zapalenie stawów, choroby nerek).
• Długotrwałe stosowanie sterydów lub leków wpływających na metabolizm kości.

Diagnostyka i ocena

Badanie gęstości kości jest często zalecane:

• Kobietom powyżej 65. roku życia i mężczyznom powyżej 70. roku życia w ramach rutynowych badań przesiewowych.
• Młodszym osobom z czynnikami ryzyka (wywiad rodzinny, tryb życia lub schorzenia).
• Osobom, które doznały złamań przy niewielkich urazach.
• Pacjentom długotrwale przyjmującym sterydy.

---

Leczenie i środki zapobiegawcze

Niefarmakologiczne sposoby utrzymania zdrowia kości

• Zwiększenie spożycia wapnia (nabiał, zielone warzywa liściaste, żywność wzbogacana).
• Zapewnienie odpowiedniego poziomu witaminy D (ekspozycja na słońce, suplementy).
• Ćwiczenia z obciążeniem (spacery, trening oporowy).
• Unikanie palenia i nadmiernego spożycia alkoholu.

Leczenie farmakologiczne utraty masy kostnej

• Bisfosfoniany – ograniczają rozpad kości i zapobiegają złamaniom.
• Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – pomaga kobietom po menopauzie utrzymać gęstość kości.
• Selektywne modulatory receptora estrogenowego (SERM) – pomagają utrzymać masę kostną.
• Iniekcje denosumabu lub teryparatydu – stosowane w ciężkiej osteoporozie.

Badanie gęstości kości to istotne narzędzie diagnostyczne służące ocenie zdrowia kości i zapobieganiu złamaniom związanym z osteoporozą. Dzięki wczesnemu wykryciu utraty masy kostnej zmiany stylu życia i leczenie farmakologiczne mogą pomóc utrzymać mocne kości i zapobiec poważnym powikłaniom.